w skrócie

Shah Rukh Khan
(ur. 2 listopada 1965 r. w New Delhi) jest indyjskim aktorem, producentem, i gospodarzem programów telewizyjnych. Jest uznawany za jedną z najbardziej cenionych i wpływowych postaci indyjskiego przemysłu filmowego. Jednocześnie jest to najlepiej rozpoznawalny indyjski aktor za granicą, z tego powodu często nazywa się go „ambasadorem” swojego kraju na świecie. Występuje w filmach jednej z indyjskich kinematografii, zlokalizowanej w Bombaju (potocznie określanej jako Bollywood), w której produkcje nagrywane są w języku hindi.

Wywodzi się z klasy średniej, dorastał w Delhi, gdzie ukończył szkoły St. Columba oraz Hans Raj College, a następnie podjął naukę na Uniwersytecie Jamiya Miliya Islamiya. Nie otrzymał jednak tytułu magistra. Rodzina jego ojca pochodzi z Peszawaru w dzisiejszym Pakistanie. W 1946 roku jego ojciec, Mir Taj Mohammed Khan, wyjechał na studia prawnicze do Delhi, gdzie rok później zastał go podział kraju na Indie i Pakistan. Jako bojownik o niepodległość Indii (jak wielu Pasztunów należał do ruchu Abdula Ghaffara Khana, politycznego sojusznika Mahatmy Gandhiego, który był przeciwny podziałowi na dwa państwa) otrzymał zakaz wjazdu do nowo powstałego muzułmańskiego Pakistanu. W Indiach poznał swoją przyszłą żonę (również muzułmankę) – Fatimę Lateef. Rodzice byli ludźmi wykształconymi i szanowanymi. Ojciec imał się różnych zajęć, nie chcąc wykorzystywać zdobytych w działalności politycznej znajomości, matka była pracownikiem socjalnym. Shah Rukh ma starszą o sześć lat siostrę o imieniu Shahnaz, nazywaną przez rodzinę Lala Rukh, która z wykształcenia jest psychologiem.

Karierę aktorską zaczynał w teatrze, skąd trafił do telewizji. Wziął udział w kilku serialach telewizyjnych ("Circus", "In Which Annie Goes In"), z których największą popularność i rozpoznawalność przyniósł mu opowiadający o życiu żołnierzy serial „Fauji” z 1989 roku. Po jego sukcesie Shah Rukh zaczął otrzymywać propozycje ról filmowych z Bombaju.

Ojciec zmarł na raka w 1981 roku, gdy Shah Rukh miał zaledwie 16 lat, matka natomiast 10 lat później z powodu powikłań związanych z cukrzycą. Po jej śmierci uznał, że nie ma już nic do stracenia i postanowił zaryzykować i wyjechać do Bombaju, by kręcić filmy.

Swoją żonę - Gauri Chibba - która mieszkała w sąsiedztwie, poznał na zabawie tanecznej, gdy ona miała 14 lat, on zaś 19. Jej rodzice ze względu na różnice religijne (Gauri pochodzi z hinduistycznej rodziny, a Shah Rukh jest muzułmaninem) długo nie chcieli zgodzić się na ich ślub. W końcu jednak Shah Rukhowi udało się ich do siebie przekonać i ślub odbył się 25 października 1991 roku. Wkrótce po tym wyjechali razem z Delhi do Bombaju. Mają dwójkę dzieci: Aryana urodzonego 13 listopada 1997 roku i Suhanę urodzoną 22 maja 2000 roku. Mieszkają w rezydencji nazwanej Mannat znajdującej się w bombajskiej dzielnicy Bandra.

Zadebiutował w filmie Deewana ("Szalony") z 1992 roku, za który otrzymał najważniejszą nagrodę indyjskiego przemysłu filmowego – statuetkę Filmfare w kategorii "Najlepszy Debiut". Początkowo grywał głównie role negatywne, najczęściej przyjmując te, które odrzucili inni, uznani już aktorzy. Pomimo odtwarzania głównie ról czarnych charakterów, publiczność szybko go pokochała. Jego przyjaciel, reżyser i producent Aditya Chopra namówił go do zagrania roli młodego zakochanego chłopaka w „Dilwale Dulhania Le Jayenge” (w skrócie DDLJ, „Żona dla zuchwałych”; 1995 rok), który stał się jednym z największych hitów w historii indyjskiego kina, jednocześnie sprawiając, że Shah Rukh stał się synonimem romantycznego bohatera nowego typu. Mimo iż od premiery filmu minęło już kilkanaście lat, w jednym z bombajskich kin - Maratha Mandir - jest on wyświetlany po dzień dzisiejszy, co sprawia, że DDLJ jest najdłużej wyświetlanym filmem w Indiach.

Kariera Shah Rukha potoczyła się szybko. Współpracował z najlepszymi indyjskimi reżyserami, choć jak sam przyznaje, najlepiej pracuje mu się z przyjaciółmi. Wraz z przyjaciółką, choreografką i reżyserką Farah Khan nakręcił takie hity, jak: „Jestem przy Tobie” ("Main Hoon Naa") i „Om Shanti Om”. Z przyjacielem kostiumografem i reżyserem Karanem Joharem nakręcił „Coś się dzieje” ("Kuch Kuch Hota Hai"), słynne już „Czasem słońce, czasem deszcz” ("Kabhi Khushi Kabhie Gham"), „Gdyby jutra nie było” ("Kal Ho Naa Ho"), „Nigdy nie mów żegnaj” ("Kabhi Alvida Naa Kehna") i pracuje obecnie nad „My Name is Khan”. W 2006 roku znów pojawił się w roli czarnego charakteru, gdy do kin trafił remake słynnego filmu "Don" z 1978 roku z Amitabhem Bachchanem. W 2008 roku na prośbę Adity'i Chopry zagrał w reżyserowanym przez niego „Rab Ne Bana Di Jodi” (w Polsce wydany jako "Do Zakochania Jeden Krok"), który okazał się wielkim sukcesem.

Poza aktorstwem marzył także o samodzielnym produkowaniu filmów. Pierwszą jego firmą producencką było Dreamz Unlimited założone w 1999 roku wraz z przyjaciółmi - aktorką Juhi Chawlą i reżyserem Azizem Mirzą. Pod tym szyldem powstało „Phir Bhi Dil Hai Hindustani” , „Asoka” i „Chalte Chalte” ("Bliżej siebie"). Sukces w Indiach odniósł tylko ten ostatni.

W 2002 roku już samodzielnie założył swoją własną firmę producencką Red Chillies Entertainment, w którą zaangażowana jest również jego żona. W skład firmy wchodzi także studio zajmujące się efektami specjalnymi – Red Chillies VFX oraz Red Chillies Idiot Box zajmujące się produkcją telewizyjną. Pod szyldem RC trafiły do kin "Main Hoon Naa" („Jestem przy tobie”), „Kaal”, „Paheli” ("Sekret"), „Om Shanti Om” i „Billu”.

Prowadzi działalność charytatywną, szczególnie na rzecz dzieci i chorych, m.in. ufundował cały oddział dziecięcy w szpitalu Nanavati w Bombaju, a także wielokrotnie pomagał finansowo ubogim dzieciom, które odniosły obrażenia w wypadkach.

Jest zdobywcą siedmiu nagród Filmfare dla najlepszego aktora (w sumie wraz z nagrodami specjalnymi otrzymał już 14 statuetek „Czarnej Damy”, w tym dwie nagrody Filmfare Power.) Jego wkład w rozwój kultury i porozumienie ponad podziałami religijnymi i kulturowymi został doceniony, a aktor otrzymał nagrody państwowe i odznaczenia w Indiach i za granicą. W 2005 roku otrzymał jedno z najwyższych indyjskich odznaczeń państwowych, tytuł padmashree. W styczniu 2008 roku został odznaczony francuskim Orderem Literatury i Sztuki (Ordre des Arts et des Lettres) za szczególny wkład w rozwój kultury. W 2009 roku otrzymał doktorat honoris causa brytyjskiego Uniwersytetu Bedfordshire w dziedzinie kultury i sztuki.

W filmach „Veer Zaara” oraz „Jestem przy tobie” porusza tematykę pojednania indyjsko-pakistańskiego. Jest idolem zarówno dla Indusów jak i Pakistańczyków, mając niewątpliwy wkład w budowanie porozumienia pomiędzy mieszkańcami obu krajów.

W roku 2007 powrócił do telewizji przyjmując propozycję poprowadzenia trzeciej serii słynnego teleturnieju „Milionerzy” ("Kaun Banega Crorepati?"), który przejął po Amitabhie Bachchanie.

W 2008 roku poprowadził również indyjską wersję „Czy jesteś mądrzejszy od piątoklasisty?” (Kya Aap Panchvi Paas Se Tez Hain?").

Jeszcze jako student fascynował się techniką kręcenia reklam. Kiedy został gwiazdą, wszedł odważnie na ten rynek jako twarz kolejnych kampanii reklamowych, będąc w tej kwestii prekursorem wśród indyjskich aktorów. Przez wiele lat był twarzą Pepsi, a obecnie współpracuje m. in. z Hewlett-Packard, Nokią, Sprite, Hyundaiem, Colgate, Tag Heuer, Omegą i Airtelem.

W 2008, kiedy ruszyła Indyjska Liga Krykieta (Indian Premiere League - IPL) rozgrywana według zasad tzw. T-20, kupił wraz z Juhi Chawlą i jej mężem Jaiem Mehtą drużynę z Kalkuty, Kolkata Knight Riders (KKR). W sezonie 2008 jego drużyna zajęła 6 miejsce w lidze, w sezonie 2009 - ósme, ostatnie. Pomimo nie najlepszych wyników sportowych, zespół osiągnął ogromny sukces marketingowy.

Jego popularność poza Indiami sięga przede wszystkim Azji, głównie Pakistanu, Afganistanu, Nepalu, Malezji i Bliskiego Wschodu. Tak jak całe kino indyjskie, jest popularny wśród diaspory indyjskiej na całym świecie, przede wszystkim w USA, Europie i RPA. Coraz więcej widzów przyciąga również wśród rodzimej publiczności w tych krajach, a także w państwach Ameryki Łacińskiej. Wśród pięciu najlepiej zarabiających indyjskich filmów za granicą, cztery to filmy z jego udziałem.

W 2008 roku magazyn Newsweek umieścił go na liście pięćdziesięciu najbardziej wpływowych ludzi na świecie.

opracowanie: www.shahrukhkhan.pl